Ruim een jaar na de Europese concerten verscheen eind oktober The Yellow Shark op cd. Ondanks de bekendheid met het materiaal door radio-opnamen, video en de roulerende cassette, voelde ik, zeker na het zien van de verpakking, weer iets van de spanning die ik vroeger had bij het verschijnen van een nieuwe Zappa. Na de eerste keer luisteren wist ik meteen: dit wordt (is inmiddels al) een van mijn meest favoriete Zappa-cd's.

De verpakking is zeker de mooiste van de Zappa-collectie tot nu toe. In een nostalgisch bruine sfeer kijkt een weemoedig gestemde Zappa je aan vanaf de doos die zit om cd en het bijbehorend, 60 pagina's tellende, boekwerk. Dezelfde foto is ook te vinden op de eigenlijke cd-verpakking, het cd-boek én de cd-zelf, maar op die laatste is de foto blauw. Overigens is deze foto bekend van de Concert-poster en -programmaboek. Aan de binnenzijde van de cd-verpakking staat een wat recentere foto van Zappa met baard. Het prachtig uitgevoerde cd-boek, met daarin veel foto's (vaak weer anders dan die in het concert-programmaboek) heeft een behoorlijke inleiding in mijns inziens terechte hoera-stemming over hoe en waarom The Yellow Shark en verder de interessante meningen van Zappa en Peter Rundel over alle tracks, partituurdelen en een persoonlijk, handgeschreven noot van de leden van het Ensemble Modern aan het adres van Zappa, nadat ze zijn aanwezigheid bij de concerten wegens zijn ziekte moesten missen.

Zappa heeft altijd gezegd "I'm a composer", misschien had hij beter kunnen zeggen "I'm an organizer". Het organiseren, samenvoegen; tot geluidscollage maken van Zappa's eigen muziek en allerlei stijlen en stromingen uit de 20e eeuwse muziek komt op The Yellow Shark beter tot uiting dan op welke Zappa-cd dan ook. In het cd-boekje wordt daar door verschillende personen ook op in gegaan. The Yellow Shark is wat men noemt 'modern klassiek' en kent geen gitaarsolo's, maar het is ook niet alleen maar klassiek; er zitten een paar leuke jazzy stukjes in en in Food Gathering en Welcome to the US zelfs bijzonder humoristische declamaties op muziek.

Ondanks het klassieke jasje of eventuele nieuwe arrangementen klinken de meeste stukken op The Yellow Shark vertrouwd. Er staat relatief gezien veel oud materiaal op de cd: 11 van de 19 stukken zijn bekend. Het oudst is Pound uit '56/57 en via muziekstukken van Uncle Meat, The Perfect Stranger, Jazz from Hell én via enkele andere oudere projecten als Times Beach en None of the Above komen we bij de acht nieuwere stukken uit 1992. Opnieuw vind ik het opmerkelijk welke plaats de muziek van Uncle Meat inneemt. Zappa is gaan werken met het Ensemble Modern, omdat door hen gespeelde stukken hem deden denken aan Uncle Meat. Ik heb al eens eerder geschreven dat die lp/cd een sleutel-lp/cd in Zappa's oeuvre is; ik ga daar in de toekomst nog wel eens dieper op in. ***

Wat er niet op staat: Amnerika en de Synclavier-intro. De laatste komt terug op Civilization III, samen met enkele andere stukken van het Ensemble Modern. Amnerika verdwijnt onder mysterieuze omstandigheden. Aan de ene kant is dat jammer, het is een mooi stuk en er wordt zelfs twee keer naar verwezen in het cd-boek, aan de andere kant biedt de cd met 72 minuten voldoende prachtige muziek, waaronder de wellicht net zo melancholiek gestemde Get Whitey. En wat te denken van het nieuwe arrangement van Outrage at Valdez?

De hele cd heeft ondanks de humoristische en jazzy intermezzo's iets melancholieks. Het lijkt wel of Zappa met de muziek van The Yellow Shark enerzijds terugkijkt naar zijn verleden, iets dat ook min of meer uit de selectie van de stukken blijkt, en zich anderzijds realiseert dat de toekomst niet zoveel nieuws meer zal brengen. Tijdens de concerten wist hij al hoe het er met zijn ziekte voor stond en dat hij vermoedelijk dus niet heel lang meer te leven zal hebben.

Ook al 'kennen' we het grootste deel van The Yellow Shark, toch is de muziek en zijn vooral de concerten uit 1992 uniek. Het was de eerste en wellicht ook enige concertserie/tour met alleen klassieke muziek van Zappa en dan ook zelfs alleen nog maar in Europa!

Gezien de voorbereidingstijd en het enthousiasme en plezier waarmee het Ensemble Modern speelt komt The Yellow Shark het dichtst in de buurt van wat Zappa met zijn muziek, volgens mij, wil zeggen: Anything Anytime Anyplace For No Reason At All (het zgn. AAAFNRAA-principe). Mede door het transparante geluid van de cd kan ik er optimaal van genieten. Het zal voor menig hard-core-rock-band-met-gitaar-solo's-Zappa-fan niet de meest gemakkelijke cd zijn. Toch is het zeker de moeite waard er eens naar te luisteren, want ondanks de klassieke bezetting is The Yellow Shark toch een échte FZ.

Het is jammer dat er van dit soort muziek zo weinig in Zappa's oeuvre aanwezig is, maar ja sommige lp/cd's zijn nu eenmaal meer gelijk dan anderen...

text © 1993 Paul Lemmens
some pics © ZFT

Overigens: de kleine lettertjes ook gelezen? Het is duidelijk dat Zappa aan zijn nalatenschap gewerkt heeft. Het copyright berust nu bij de Zappa Family Trust, zijn wettige erfgenamen dus, die in de toekomst zijn muziek en zijn naam zullen beheren. De naam Zappa is, in navolging tot Zappa Records - ook volgens die kleine lettertjes - vastgelegd als een TM = (registered) TradeMark. Dat betekent simpel gezegd dat de naam Zappa als handelsmerk beschermd is en zonder toestemming van de Family Trust niet voor handelsdoeleinden gebruikt mag worden...

 




spencer chrislu, harry andronis, dave dondorf, todd yvega, fz