 THE YELLOW SHARK
MEETS
THEPURPLECUCUMBER
AND
OTHER HISTORIC COLOURFUL
PEOPLE |
|
Op de vraag of het nu
afgelopen is met zijn bijdrage aan de rock-bizz schijnt Zappa gezegd te hebben
"I hope so". In ieder geval lijkt hij die uitspraak te willen
onderstrepen door het - inmiddels weer verleden tijd zijnde - avondvullend
klassiek programma: The Yellow Shark. Ik had er graag bij willen
zijn in Frankfurt, maar er zijn toch nog belangrijker zaken dan Zappa, dus moest
ik het hebben van de oude Radio-4 (met heel veel dank aan Co de Kloet &
Supplement). Mijn oren zijn er in ieder geval geweest en daar gaat het bij
muziek nog steeds om (al gelooft dat bijna niemand meer). Vier uur (en in de 2e
uitzending nog 1 uur extra) heb ik genoten van fascinerende muziek, met als
bonus enkele interessante interviews. Door de makers was er bewust voor gekozen
de Gele Haai te plaatsen in een klassiek Zappa-perspectief. Dat wil ik met dit
artikel ook doen, maar dan wat uitgebreider in het kader van de 20e eeuwse
klassieke muziek. Voor veel mensen is die muziek erg ontoegankelijk, maar als
achtergrond voor heel wat Zappa-werk, zelfs binnen het rock-idioom, bijna een
verplichte studie. |
Short Shark
Zoals gezegd was het genieten, koptelefoon op, mijn oren in de Alte Oper. Van tevoren had ik al berichten gehoord als zou de muziek totaal anders klinken dan wat we gewend zijn, dus het was spannend. Jammer genoeg (of moet ik zeggen gelukkig?) was het overduidelijk Zappa wat ik gehoord heb, zelfs in de meest zweverige stukken, zoals de ouverture of het outro. De ouverture bouwde de spanning op voor wat komen ging: schitterend bewerkte uitvoeringen van klassiekers als Uncle Meat, The Bebop Tango, A Pound en G-Spot Tornado; nieuwere stukken als Times Beach (eerder op Radio-4 uitgezonden in een uitvoering van het Aspen-Windquintet), Ruth is Sleeping (bekend van Zappa's eigen band), The Girl in the Magnesium Dress (van The Perfect Stranger), None of the Above (eerder uitgevoerd door het Kronos Quartet) en geheel nieuwe stukken als Food Gathering in Post Industrial America 1992, Anmerica (?), Pentagon Afternoon en Get Weighty (?). Stukken voor klein en groot ensemble, blaaskwintet, strijkkwartet, Synclavier. Veel wisselingen, niet alleen in bezetting, maar ook in tempi met vooral nadruk op percussie/slagwerk en houten blaasinstrumenten (woodwinds): beiden Zappa's voorkeuren. In een woord: prachtig! |
FilmVaker had ik het gevoel naar een film te luisteren, maar dat is bij Zappa niet zo vreemd, immers op de binnenhoes van Hot Rats (1969) schreef hij al: "This Music Is A Film For Your Ears". In die zin is zijn muziek zoals vaker een combinatie van modern klassiek, filmmuziek en jazz. Met name Uncle Meat heb ik daar altijd een van de mooiste voorbeelden van gevonden. Het is dan ook niet zo vreemd dat juist van die cd/lp meerdere stukken zijn bewerkt voor The Yellow Shark. Andere verwijzingen naar de Shark zijn vooral te vinden op Lumpy Gravy, Zappa's eerste volledig 'klassieke' werk, dat daarmee opnieuw op een voetstuk komt te staan en, zoals telkens weer blijkt, indertijd schromelijk onderschat is. Het wordt wel steeds duidelijker wat de sleutelwerken in Zappa's oeuvre zijn (zeker ben ik al van Lumpy Gravy, Uncle Meat en 200 Motels). Meer referenties komen natuurlijk van zijn andere klassieke cd/lp's, met een nadruk op 200 Motels en Jazz from Hell - ondanks de titel meer klassiek. Allen in het zo typische en unieke muziekidioom van Zappa - een collage van geluiden, klanken en diverse muziekstijlen. |
Eigen geluid met gevolgenDat unieke geluid is ook
dirigent Kent Nagano niet ontgaan; hij merkte in ieder geval op dat het geluid
van Zappa zeer eigen is en er niet iets vergelijkbaars is. Daarbij bleef het. Er
werd door Nagano niet ingegaan op Zappa's kwaliteit. Ook Pierre Boulez liet zich
in het verleden niet echt specifiek uit over de plaats van Zappa's klassiek
werk. Dat is volgens mij op dit moment ook nog niet definitief te zeggen, maar
zeker is wel dat hij niet bij de meest populaire klassieke componisten zal gaan
behoren. Op zich niets nieuws, iemand als Varese, waarvan door iedereen het
belang voor de 20e eeuwse muziek onderkend wordt, is nog altijd een
randverschijnsel, zelfs in de hedendaagse moderne klassiek. Desondanks is Zappa
in zekere zin populair en wordt zijn klassiek werk regelmatig uitgevoerd of zijn
er in ieder geval plannen om het uit te voeren. Een
voor Zappa nadelig feit is dat hij zich niet alleen bezig houdt met klassiek,
zodat de produktie daarvan vrij miniem is en hij zich niet zo sterk op die
'markt' kan profileren (als hij dat al zou willen, immers de overeenkomst tussen
rock en klassiek is dat beide gebieden weinig lovende woorden van Zappa mogen
ontvangen). Gezien Zappa's huidige mening kan het zijn dat hij in de toekomst
meer klassiek werk gaat 'componeren'. Tenminste als zijn gezondheid het toelaat;
halverwege de konsertreeks van The Yellow Shark schijnt hij weer met ernstige
gezondheidsklachten naar huis te zijn teruggekeerd. I'm
hoping for the best, but their is no way to delay that trouble comin' every
day... |
|
The
Purple Cucumber... Kent Nagano verwees in
hetzelfde interview (zie hierboven) naar een andere Amerikaanse componist,
Charles Ives, om een vergelijking te trekken met Zappa's 'stijl'. De meeste
verwijzingen gaan al snel richting Varese (meer vanwege het gebruik van
slagwerk/percussie) of Strawinsky. Zappa doet daar ruimschoots in mee. Op de
klaphoes van de Freak Out-lp kom je er al een aantal tegen. Ook noemt Zappa
vaker, al dan niet grappig bedoeld, de naam John Cage en in oude interviews
(jaren '60) liet hij het niet na componisten als Varese, Webern, Stockhausen en
Boulez te noemen met de vermelding er eens naar te luisteren of er lp's van te
kopen: "Jongeren kennen klassiek alleen van de tv, een orkest op 50x45 cm.
Ze zouden eens echt moeten gaan luisteren, er zal een wereld voor hen
opengaan." ...
other historic colourful people Oftewel, een sterk gesimplificeerde kennismaking met enkele componisten (in alfabetische volgorde) van de 20e eeuw, enkele bekende werken (luistertips) en de link naar Frank Zappa. |
|
Fransman. Zet
zich als dirigent/componist in voor vernieuwingen en vergaande verkenningen in
hedendaagse klassieke muziek. Alles kan van nut zijn bij de schepping van een
compositie, vooral 'exotische' muziek. Boulez staat voor analytische
uitvoeringen en componeert virtuose, bijna mathematische muziekstukken. |
|
Amerikaan. Vooral geinteresseerd in toeval en het toepassen van 'externe'
geluiden in muziek. Gebruikt de 'I Ching' (Chinees: Boek van Veranderingen) bij
zijn composities om de menselijke factor uit te sluiten. Door subtiele stiltes
en afwijkende klanken heeft zijn muziek vaak een Oosters karakter. |
|
Amerikaan. Brak
de banden met de heersende tradities; paste ongebruikelijke
instrumentbezettingen toe, plaatste musici op diverse plaatsen en gebruikte
klanken van alledag in zijn muziek. Zijn muziek is vaak een filmische expressie
van zijn leven. |
|
Duits/Argentijn.
Politiek betrokken. Zijn werken zijn een mengeling van politiek, theater en muziek, met vreemde bezettingen en bizarre, humoristische
effecten. Heeft veel kritiek op klassieke 'westerse' muziek als belangrijkste
maatstaf in de muziekgeschiedenis. |
|
Fransman.
Veel verwerkingen van Oosterse thematiek. Bekend als groot vogeldeskundige,
wiens geluiden hij omzette naar muziek. Zijn meeste werken hebben een sterk
religieuze inslag. |
|
Amerikaan. Nauwelijks bekend componist, leeft afgezonderd in Mexico.
Maakt 'mechanische' muziek dmv met gaatjes geponste rollen en uitgevoerd door
pianola's. Sterk ritmisch en niet echt door mensen te spelen. |
|
Italiaan. Politiek actief. Expressieve muziek met heftige (Italiaanse?)
lyriek. Veel werken met elektronika. Getrouwd met de dochter van Schönberg. |
|
Fransman. Behoort
eigenlijk tot de voorlopers van genoemde componisten. Sterke voorliefde voor
beeldende, maar intellectuele muziek en gebruik volksthema's. |
|
|
|
Duitser. Vooral bekend door toepassing elektronika en spelen met
akoestiek in muziek. Regelmatig afwijkende orkestopstelling. Onderzoek van
klankwereld. |
|
Rus. Wellicht meest bekende uit de rij. Dynamische muziek, met bronnen
uit de Russische folklore. Zijn continue aanpassingen aan nieuwe stromingen
zorgden ervoor dat hij steeds in de voorhoede te vinden was. Dit 'zwalken' wordt
(ten onrechte) regelmatig negatief uitgelegd. |
|
Fransman. Streefde
vooral naar de bevrijding van de klank en vernieuwingen in muziek, uitgevoerd
door nieuwe of uit te vinden instrumenten. Voor complete info: zie BP's 26 &
27. |
|
Oostenrijker.
Leerling van Schönberg. Voerde diens nieuwe theorie consequent door met
als resultaat verstilde miniaturen. Belangrijk
elementen in zijn werk is de door stilte opgeroepen
spanning. |
|
Griek. Gebruikt 'blokken' van tonen, zgn. toonclusters om zich uit te
drukken. Muziek balanceert op de grens van wetenschap en kunst. Een van de
belangrijkere componisten van deze tijd. Werkte met Varese aan het paviljoen van
de Wereldtentoonstelling. |
|
N.B.
De lijst is natuurlijk niet volledig, net zo min als de luistertips en de
verwijzingen. Ik zou hele BP's (Black Page, Zappa-fanzine, PL) daarmee kunnen vullen en nog niet volledig zijn.
Deze beperkte opsomming is meer bedoeld om eens verder te luisteren dan een
gitaar lang is. Veel plezier ermee! |
|
words /text 1992 - 2008 ©
Paul Lemmens |
|
Voor
diegenen die meer willen weten: *
Er zijn nauwelijks goede en goedkope boeken over 20e eeuwse klassieke muziek.
Een leuk, handig, interessant en ook nog gemakkelijk te lezen boek, met veel
muziekvoorbeelden, is Moderne Muziek (van Debussy
tot Boulez), geschreven door Paul Griffiths. Uitgeverij Spectrum/Aula,
paperback, 1988, ISBN 90-274-1991-4. Prijs: ongeveer een cd.
* cd's zijn er genoeg, maar het is vaak luisteren en proberen, of ervaring
opdoen via muziekabonnementen. Deutsche Grammophon heeft (had?) een mooie cd-serie: 20th Century Classics. |
