|
||
|
"What's
so funny about songs to do with sex? Sure if you say 'Fuck Me, Suck Me' it's
considered to be American Art, but people don't like it when I remind them that
the sexual terms they expect are so useless. They hate it and throw their
frustrations back on me, but I'm just a reporter."
Na
de val van het podium, zo is wel eens geschreven, is Zappa nooit meer de oude
geworden. Vermoedelijk is hij op zijn G-Spot gevallen, want na The Grand Wazoo
(aldus de critici) volgen veel lp/cd's die gedomineerd worden door songs met
behoorlijk seksueel getinte teksten. Veel van deze critici/journalisten zijn
daarover gevallen.
"Het
publiek vindt mijn teksten prachtig, maar journalisten schijnen er een obsessie
voor te hebben, het lijkt wel het enige waar ze tijdens interviews over kunnen
praten."
Blijkbaar
was het ze ontgaan dat Zappa al vanaf het begin seks tot het mikpunt maakt voor
allerlei dwaze en hilarische situaties.
"I've
dealt with sex ever since I've been writing songs and can see no reason not to
do so. Pretending that sex doesn't exist is plain idiotic.
America
is Wonderful...
Als
je de meeste Amerikaanse films, tv-series en videoclips moet geloven is Amerika
zo goed als 'over-sekst'; het onderwerp speelt, al dan niet onderhuids,
constant. Ik zou bijna schrijven 'in beeld gebracht', maar daar stuit ik meteen
op een van de belangrijkste problemen: er wordt juist weinig in beeld gebracht.
Verkoopbare seks in modaal Amerika gaat niet verder dan suggestief gedrapeerde
lakens.
"Seks
is de oorzaak van wat er in Amerika niet deugt. Frustratie en hebzucht zijn
daarbij belangrijke factoren. In de meeste films is seks in geweld overgegaan.
Iedere keer dat er iemand doodgeschoten, verminkt, geslagen of gefolterd wordt,
dan stel ik me voor dat deze mensen wellicht de liefde hadden bedreven - mits de
censuur het toegelaten zou hebben. Kleedt men zich uit of laat men iets
seksueels zijn, dan geldt dat als iets weerzinwekkends, moord en doodslag lijkt
echter de norm te zijn." FZ-1969
De
'bevrijdende' beelden die wij in Europa al in de jaren zestig op het witte doek
te zien kregen (bv een film als Last Tango in Paris), werden in Amerika (en
trouwens ook vaak in Engeland) al snel taboe verklaard. De zogenaamde seksuele
revolutie ging (getuige love-ins) niet helemaal aan Amerika voorbij, maar dat er
iets niet goed zat, bleek steeds opnieuw:
"Mom
and Dad were sexually uninformed and inhibited (a lot of things wrong with
society today are directly attributable to the fact that people who make the
laws are sexually maladjusted) and they saw no reason why their kids should be
raised differently."
-
Frank Zappa over de achtergrond van o.a. Brown Shoes.
FZ:
"De grootste kwalen van de maatschappij liggen besloten binnen de mensen,
in hun onvermogen om het eigen lichaam te begrijpen en een relatie met anderen
te kunnen aangaan. Daarom ook 'What's The Ugliest Part Of Your Body'; het lied
gaat maar heel indirect over seks. De grootste lelijkheid wordt niet gevormd
door een bepaald lichaamsdeel, maar door de geest:
We
leven in een maatschappij waarin liefde, seks en emotie pure commercie zijn
geworden. Bovendien wordt mensen angst voor hun lijf aangepraat door het
verkopen van dingen als geurvreters en mondwaters. De regering doet daaraan grif
mee. Ze kunnen dan tijdens verkiezingen roepen: 'Stem op mij en ik bevrijd
jullie van deze vuiligheid'. Daar komt dan niets van terecht, want de hele
seks-industrie brengt veel geld in het belastinglaatje.
Hetzelfde geldt voor een van de uitwassen: pornografie; dat is iets dat
uitgevonden is door het wettelijk gezag, om deze zgn. weerzinwekkende taferelen
uit te bannen. Er is niets weerzinwekkends in wat mensen tijdens het liefdesspel
met elkaar doen."
FZ-1971
"The
way that people in America talk about love is totally incorrect. The American
idea of love is ridiculous. It's a fantasy, a fairy-tale. It's based on goals
that cannot be achieved and fantasies that just dont't exist."
Al
deze opgelegde, verziekte normen bezorgen mensen en relaties frustraties,
waarmee ze niet alleen relationeel, maar ook nog eens seksueel in de knoop
raken. Figuren als Dr. Ruth kunnen dan ook niet veel meer roepen als
"Bevredig jezelf maar". Zelfbevrediging valt echter nog altijd onder
een van de grotere taboes en relationele problemen los je er niet echt mee op.
Seks
lijkt de gevoeligste plek in de Amerikaanse samenlevingsvorm te zijn. En juist
dat is een van Zappa's favoriete plekjes.
Sexual
harrassment in the workplace
In
zijn beginperiode maakte Zappa voor al zijn teksten gebruik van een soort
cynisme en poneerde hij stellingen om het tegenovergestelde te bereiken. Een
bekende stelling uit zijn beginperiode is: "Sex is for making babies"
...
"Why
should those dirty teenagers have all the fun. Sex is for making babies and it
makes your body misshapen and ugly afterwards and let's not talk about shall
we?"
-
Frank Zappa in Life, 1968
"Pornografie
is een noodzaak voor Amerika, aangezien Amerikanen op seksueel gebied volkomen
verknipt grootgebracht worden en een normale seksuele beleving niet mogelijk is.
Dat is de reden dat een porno-industrie zulke gigantische omzetten haalt. Een
volk dat een natuurlijke
houding tegenover seks heeft, heeft geen porno
nodig." FZ-1992
In
een op deze wijze geconditioneerde maatschappij wordt op een bizarre manier
omgegaan met seksualiteit. Enige gevolgen:
·
de hoes van de lp 'Two Virgins' van John (Lennon) en Yoko, waar beiden
naakt op staan om hun oprechtheid te illustreren, moest in een ondoorzichtig
papieren zak verpakt worden.
·
foto's van Robert Mapplethorpe, wiens werk alom waardering geniet als
vorm van kunst, worden door heteroseksuelen verbannen uit musea en bestempeld
tot homo-porno.
·
tot ver in de jaren zestig moesten veel Amerikaanse filmsterren
ondoorzichtige pleisters over hun tepels plakken, zodat je die niet door hun
kleding kon zien.
·
de meeste 'gewaagde' filmscenes worden nog steeds door de censorschaar
weggeknipt.
·
muziek waarvan 'men' vindt dat de teksten 'over the top' gaan wordt
geboycot op radio en TV.
·
voor het boek van Madonna, staan mensen uren in de rij. Het boek wordt
her en der geboycot en mag alleen in een
dichtgesealde verpakking verkocht worden. Het saldo: een gigantische
publiciteit met een pover artistiek resultaat.
·
concerten worden afgelast omdat een zanger seksuele bewegingen naar een
achtergrondzangeres gemaakt zou hebben (de naam ben ik even kwijt - melding op
de radio; jan. 1993) Help
I'm A Rock
Sinds
Elvis Presley ergens rond mijn geboortejaar met zijn heupen is gaan draaien...
"Men
vindt mijn teksten te ver gaan, omdat ik zeg wat ik bedoel; anderen draaien er
alleen maar omheen of werken met vage dubbelzinnigheden. Dat wordt prachtig
gevonden, al staan ze onderwijl met hun kruis te draaien. Dat is toch hypocriet?
Het is toch al jaren duidelijk dat rock en seks ondubbelzinnig met elkaar te
maken hebben?"
...
en daarmee duizenden jongeren de hoofden op hol bracht is muziek als uiting van
seksualiteit onderdeel geworden van de jongerencultuur. Die seksualiteit wordt
op allerlei manieren bezongen in liefdesliedjes. De meeste songs gaan over
verliefd worden/zijn, het uitmaken, verdriet na een verliefdheid, alleen zijn en
noem maar op.
"Janken
over verloren liefdes doe je thuis, niet op een plaat. Als je last hebt van je
emoties moet je naar een psychiater. Vrijblijvend liedjes zingen over liefde
heeft niets te maken met de manier waarop liefde echt funktioneert. Teksten als
'Nu is het uit", gevolgd door "Hik, snik" leiden tot geestelijke
verdwazing. Iemand zal die mensen dus moeten vertellen hoe het er werkelijk aan
toe gaat en dat doe ik dan maar. Een verhouding afbreken kan bv ook z'n
positieve kanten hebben (in: Broken hearts are for assholes).
Desalniettemin
vallen jongeren massaal voor dit soort teksten, in veel gevallen herkennen ze
hun eigen situaties met prille verliefdheden. Wat ze zich niet realiseren is dat
ze op deze wijze hun muziekidool prostitueren; immers de ster wordt
betaald/genomen door het publiek vanwege de al dan niet verborgen seksuele
spiegeling van de jongeren eraan. Daarmee is Rock het surrogaat geworden van
seksualiteit.
Frank
Zappa heeft dat feit geparodieerd in "Help I'm a Rock"; help ik ben
een rockster en daardoor een onderwerp van seksuele verering.
Maar
helaas: "It can't happen here".
Het
hele nummer, inclusief orgastisch gehijg staat in het teken van seks, maar er
komen steeds storingen, vragen, twijfels, waardoor de song een sarcastische coïtus
interruptus wordt. Het sprookje van de rockster wordt zo afgebroken.
"Uncle
Meat werd geboycot door een enkel zinnetje van Suzy Creamcheese dat
aanstootgevend zou zijn. Op de Fillmore-lp komen teksten voor die stukken verder
gaan en die wordt gewoon verkocht. Sterker nog, de industrie wilde de lp zelfs
verkopen onder de noemer 'lekker geil'. Dat vond ik zo hypocriet dat ik daar een
stokje voor gestoken heb." (FZ-1971)
Al
vanaf Freak Out schrijft Zappa teksten over seksualiteit en heeft hij dus ook al
problemen met platenmaatschappijen: teksten werden gecensureerd (Money), de
lyrics werden niet afgedrukt (Absolutely Free) of gedeeltelijk, stukken muziek
werden weggelaten (New York), geboycot (Jazz From Hell, vanwege de teksten -
niet slecht voor een instrumentale cd/lp), enz. Bij sommige gelegenheden werd
daar nogal wat ophef over gemaakt, ondanks de zogenaamde vrije jaren zestig,
jaren van de seksuele revolutie (alles moet kunnen). Historisch in eigen land
zijn de vragen in de Tweede Kamer naar aanleiding van de door de VPRO
uitgezonden documentaire over 200 Motels, waarin een blote vrouw een
stofzuigermond op haar borsten geplaatst krijgt. In tegenstelling tot bv de USA
en Engeland zijn Zappa's lp's of teksten (bv die van 200 Motels - Engeland's
meest humoristische rechtszaak) in Nederland nooit geboycot.
F.Z.V.S.H.
Zijn
teksten laten weinig aan de fantasie van de luisteraar over en belichten alle
facetten en mogelijkheden van seksualiteit en lustbeleving. Het noemen van alle
verschillende seksvormen, ondersteund door een smeuïg muziekje (Overnite
Sensation) wordt door 'critici' en politici vaak pervers genoemd.
"Mijn
songs pervers? Seks is een thema waar iedereen zich mee bezighoudt. Mijn nummers
gaan dus over alledaagse zaken."
Zijn
songs worden regelmatig onderbroken voor sarcastische commentaren of onzinnige
opmerkingen. Bovendien worden seksueel getinte teksten vaak centraal geplaatst
in relatie tot maatschappelijke...
"Masturbation
is not illegal. Why should it be illegal to sing about it?"
...
en religieuze...
"Er
zijn drie dingen die destructie, dood en oorlogen veroorzaken: geld, sex en
religie. Het opmerkelijke is dat al deze zaken onlosmakelijk met elkaar
verbonden zijn."
...
normen en waarden (luister maar naar Joe's Garage/You Are What You is/Broadway).
Wo(e)man
Noch
mannen, noch vrouwen worden gespaard in Zappa's teksten. Partij voor een van
beide seksen zal hij in zijn songs niet trekken, toch zijn zijn teksten met name
bij vrouwen slecht gevallen. Zappa verwijst in zijn reactie vaak naar het feit
dat eigenlijk wel meevalt:
"If
you were to take all the lyrics I've ever written and analyze how many songs are
about 'woman in demeaning positions', as opposed to 'men in demeaning
positions', you would find that most of the songs are about 'stupid men'.
The songs I write about woman are
not gratuitous attacks on them, but statements of fact." (Uit The Real
FZ-Book)
(Vrij)
Vertaald en uit een andere bron: "Minder dan 50% van mijn teksten gaan over
vrouwen, veel materiaal gaat over mannen en die komen er vaak heel wat slechter
af en uit die hoek hoor je slechts zelden kritiek (FZ in reactie op een aanval
van feministen op zijn teksten).
"Vrouwen
worden vrij geboren en hoeven in principe niet bevrijd te worden. Ze hebben de
keus: een dame worden, of een vrouw. Dames zijn strijkplanken, stijf van de lak
enz., vrouwen zijn gewoner, die tref je overal aan. Ik heb over dit onderwerp
vaker gesproken met Germaine Greer (een vooraanstand feministe - PL) en ook zij
twijfelt of vrouwen nu echt gelukkiger worden als je hun verworvenheden, op welk
niveau dan ook, weghaalt en ze er iets 'radicalers' voor teruggeeft."
One
Size Fits All
Wat
je ook van Zappa's teksten mag denken, feit blijft dat hij op een unieke en
bovenal humoristische wijze seksualiteit in een kritisch daglicht stelt en - wat
veel belangrijker is - bespreekbaar maakt en houdt. Iets dat zeker in Amerika
tot op de dag van vandaag niet overbodig is. Met name de humor in zijn teksten
geeft ze,
vind ik, een meerwaarde, waardoor ze uitstijgen boven het platvloerse.
THE
REAL QUESTION IS:
|
||
|
Citaten zijn afkomstig uit de bekende boeken over Zappa, The Real FZ-Book (in authentic American language), Zappa! en mijn knipselverzameling. Teksten van genoemde songs zijn bekend of voor een groot deel gevoegd bij lp/cd (en dus op te zoeken). |
Door
de jaren heen worden de songs direkter en humoristischer. Dat hij op een gebied
als seksualiteit wellicht verder gaat dan anderen is misschien niet eens zozeer
eigen aan Zappa zelf. Belangrijke ondersteunende bijdragen worden geleverd door
het zeer specifieke conservatieve karakter van de Amerikaanse maatschappij en
het fenomeen 'rock'. Laat ik het begrip seks in relatie tot Frank Zappa aan de
hand van deze twee elementen eens intiemer bestuderen.
Eenzelfde
verklaring gaat op voor een song als 'Penis Dimension'. Potentie wordt in deze
maatschappij geprezen, maar dat iemand met minder toe kan of dat men tevreden
kan zijn met zijn eigen lijf, wordt al bijna niet meer geaccepteerd. Hoe kan het
ook anders, mensen worden overvoerd met ideaalbeelden. Mannen hebben het ideale
vrouwbeeld uitgevonden: blond haar, blauwe ogen en een perfect figuur (Any Kind
Of Pain). Die vrouw is echter totaal hersenloos. Tel daarbij dat vrouwen zich
aan dit suggestieve ideaalbeeld gaan spiegelen om niet alleen zichzelf - willen
ze niet alleen komen te staan dan zijn ze immers gedwongen mee te doen met het
modebeeld - maar ook hun man plezier te doen. Die droomt inmiddels niet alleen
over de ideale vrouw, maar ziet die bovendien verbeeld in oa. Playboy-Bunny's;
perfecte vrouwen die zo gedrapeerd, optimaal belicht en opgemaakt zijn dat ze
een soort irreële 'droomprinses' worden. 
Bewust
heb ik hierboven ook voorbeelden gekozen die afkomstig zijn uit de muziekbizz.
Rock (als algemene term voor die bizz) is per definitie verbonden met
seksualiteit. Niet eens zozeer door de muziek op zich. Veel belangrijker is het
feit dat jongeren in hun puberteitsjaren bezig zijn zichzelf en daarmee hun
seksualiteit te ontdekken. Daarbij zoekt elke generatie een of meerdere
'held(en)' die ze kunnen vereren en van een afstand liefhebben (prachtige
parodie ook in Punky's Whips). Een gerichte muziekstijl, met het daaraan
gekoppelde uiterlijk en eventueel ideeën bepaalt tevens tot welke
leeftijdsgroep een jongere gaat behoren/behoort (bv. de groep die houdt van
heavy/metal), enz.
De
commercie is na een eerste verbazing handig in gaan spelen op de
jongerenbeleving, door bv kleding en andere elementen voor het juiste uiterlijk
(Disco Boy) en talrijke andere zaken op de markt te brengen. Muziek blijft
daarbij een centrale factor (gaat nog steeds op voor de meeste STER-reclames,
spijkerbroeken en alcoholvrij bier en de blues bv). De verpakking, ook in de
vorm van clips en advertenties die de platenmaatschappij meegeeft om een song
tot succes te laten verworden, spelen dus een essentiële rol. In die
verkooptechnieken gaan ze heel ver en spelen een behoorlijk hypocriete rol:
enerzijds gaan platenmaatschappijen er toe over om op eigen houtje stickers met
'Contains Explicit Lyrics' op lp/cd's te plakken (gevolg van oa. De PRMC - een
groepje bezorgde, conservatieve dames en heren die willen waken over de
leefomgeving van jongeren in Amerika (zie boven)), anderzijds moeten ze van
hetzelfde produkt zoveel mogelijk verkopen en moet het gepromoot worden. Frank
Zappa kent dit dubieuze verschijnsel van dichtbij:
Al
met al mag je stellen dat Zappa zijn publiek al jarenlang een gedegen seksuele
voorlichting geeft, inclusief gebruik van didactische hulpmiddelen, zoals in Ms
Pinky (opblaaspop). Meestal wordt seksualiteit in een zeer humoristisch
perspektief geplaatst. Seks is door alle genoemde facetten immers een
bloedserieus onderwerp. Zappa haalt dat er voor een deel af en geeft middels
zijn songs en commentaren het publiek een blik in de verziekte seksbeleving. Dat
wil niet zeggen dat alles humor is. In 1971, lang voordat het taboe op het
spreken over incest doorbroken werd, had Zappa het er al over in Magdalena (cd:
Just Another Band From L.A.); het lied over de knappe dochter in uitdagende
kleren, de door haar vader misbruikt wordt en te horen krijgt: "Zeg het
niet tegen je moeder, dit is ons geheim."
