I'M GONNA TO DO WHAT I WANNA DO

17 december 2010. Don van Vliet (15.01.1941) is niet meer. Na een langdurig ziekbed overleden aan MS; 69 jaar pas. We hebben de laatste jaren weinig of niets meer van hem gehoord. Don leefde teruggetrokken met zijn vrouw Jan in de Mojave desert. Beter dan de foto hiernaast van Anton Corbijn (©) is hij volgens mij niet vastgelegd.

Donny Vliet - zoals alleen echte vrienden als Frank Zappa - hem mochten noemen, was geen gemakkelijk heerschap. In de tienertijd gek van rhythm & blues, doowop en diepe Delta blues. Daarnaast was hij liefhebber van de muziek van jazzmusici als Ornette Coleman, John Coltrane, Monk en Cecil Taylor. De muziekpassie was er ook bij Lancaster-plaatsgenoot en andere looner, FZ. Samen draaiden ze plaatjes, waarbij Don zijn moeder, Sue, riep hem Pepsi te brengen. Net zo merkwaardig als dat feit was de vriendschap met Zappa. Vaak samen, vaak ruzie, meningsverschillen, maar meestal werd dat weer rechtgetrokken. Twee eigenwijze heerschappen bij elkaar, dat kon ook niet goed gaan. De historie van FZ is bekend op deze site, die van van Vliet wat minder. Kwestie van kiezen, ik ben meer een FZ-fan, ook altijd al geweest.
De muziek die Donny maakte was rauwe blues, met hier en daar wat free jazz en soul. Don had een aparte stem met een groot bereik (meer dan een paar octaven) en 'speelde' mondharmonica (best goed) en sopraansax (mwah -met maniakale gewoontes). Of hij echt kon zingen maakt eigenlijk niet uit, zijn uitingen waren erg bijzonder. Die waren wellicht te wijten aan zijn angststoornissen al dan niet onder invloed van LSD. Hij gebruikte daar grote hoeveelheden van. Ook vreemd was zijn omgang met medemusici. Soms leek het net een sekte; zo werden ze min of meer opgesloten in een huis om muziek te maken. Daarbij eiste van Vliet het onmogelijke. Ze pasten zich hier wel aan aan en bleven hem vaak - tegen beter weten in - trouw. Opmerkelijk is dat de leden ook een andere naam kregen, de initiatie van de sekte? Musici waarmee hij werkte waren o.a. Ry Cooder (geen bijnaam, hielp mee op Safe as Milk); John French (Drumbo), Alex Snouffer (Alex St. Clair), Bill Harkleroad (Zoot Horn Rollo), Mark Boston (Rockette Morton), Jeff Cotton (Antennae Jimmy Semens), Victor Hayden (The Mascara Snake), Doug Moon, , Art Tripp (Ed Marimba), Elliot Ingber (Winged Eel Fingerling). Op de latere platen (vanaf Bat Chain Puller) Eric Drew Feldman, Jeff Morris Tepper, Gary Lucas, Cliff R.Martinez, Richard "Midnight Hatsize" Snyder, Bruce Fowler, Robert Arthur Williams en Drumbo weer op drums.
Er zijn talloze verhalen over zijn opnamesessies. Meest bekende is die van Trout Mask Replica. Zappa wilde van Vliet de ruimte geven om zichzelf totaal te kunnen laten gaan. Zappa maakte er een soort van antropologische sessie in een woonhuis van. De muzikanten speelden in gangen, op het toilet, boven en buiten om de sound goed te krijgen. Fantastisch idee natuurlijk. Maar Van Vliet bedacht plotseling dat Zappa hem afschilderde als een soort gek. Dat was hij natuurlijk gewoon ook, maar dat toegeven... De sessie eindigde -afgedwongen - in een echte geluidsstudio, waarbij Vliet zong zonder koptelefoon en alleen met de geluidslekken van het raam de muziek kon vlogen en zijn partijen inzong Muziek volgen kon hij sowieso nauwelijks. Vaak deed hij maar wat, vergat constant zijn teksten en gilde of zette op verkeerde momenten in en ga maar door. Zonder zijn band was hij nergens. Die volgde hem onnavolgbaar zeg maar. Een topprestatie, die voor slechts weinigen is weggelegd. Ook bekend zijn de verhalen hoe hij aan zijn naam kwam. Enerzijds is daat het science fiction-achtige project van Zappa uit Studio-Z: Captain Beefheart versus the Grunt People. Hierbij was Don the Captain van het ruimteschip. Anderzijds is daar het verhaal van zijn oom die thuis zijn geslachtsdeel regelmatig liet zien aan Don's toenmalige vriendin Laurie, waarop zij het als 'beefheart' omschreef. Met Zappa in huis ligt die laatste variant meer voor de hand. En dan natuurlijk over de man in geldnood, regelmatig geholpen door de 'rijke',  'vriend' Zappa. Zo nam Zappa hem mee op tournee tijdenszijn Bongo Fury-periode. Alleen kon Beefheart geen teksten onthouden en lagen all-over-the-stage grote vellen met songteksten geplakt...
Het maakt de man in ieder geval wel boeiend. Het is dan ook zonder meer een fenomeen, die prachtige platen heeft achtergelaten. Misschien minder tijdloos dan die van Zappa, maar toch. Ik noemde al Trout Mask (1969), waarop de Magic Band geweldig speelt, maar onderschat Lick my Decals of Baby (1970) niet. Ook Bat Chain Puller (1976) is een sterke plaat dankzij de medewerking van Bruce Fowler op trombone. Zijn complete werk is trouwens erg overzichtelijk, met slechts twee erg slechte (lees commerciele) platen: Unconditionally en Bluejeans.
In de jaren tachtig legde van Vliet zich steeds meer toe op de schilderkunst. Vaak sierden enkele afbeeldingen de platen al, maar na Ice Cream for Crow stopte hij met muziek en trok zich terug. Zijn schilderwerk werd zeer gewaardeerd en er vonden enkele, internationale exposities plaats. Zijn schilderstijl is ontleend aan van Gogh - volgens van Vliet- maar heeft ook wat weg van Pollock, Bacon and Rothko - volgens deskundigen - .
Vanaf 1990 was van Vliet gebonden aan een rolstoel, vanwege de slopende ziekte MS. Fotograaf Anton Corbijn maakte in die periode een korte (13 minuten, zwartwit) documentaire - Some Yo Yo Stuff - over Beefheart, als een ode aan de man en zijn muziek.
Nadat bekend was dat Don van Vliet was overleden speelde als de Zappa Plays Zappa band,  Willie the Pimp; een tribuut.

The Captain, we zullen hem en zijn nukken en grillen missen. Misschien nog meer dan zijn muziek blijven zijn schilderijen levendig, een proces dat nu al aan de gang is. Een fenomeen als Zappa zal hij niet worden, daarvoor is hij te apart - denk ik. Geliefd in kleine kring, dat dan weer wel. Om in stijl af te sluiten; A Carrot is as Close as a Rabbit gets to a Diamond.


paul lemmens © 2010

CD's: - Safe as Milk (1967) - Strictly Personal (1968) - Trout Mask Replica (1969) - Lick My Decals of Baby (1970) - Mirror Man (1971) - The Spotlight Kid (1972) - Clear Spot (1972) - Unconditionally Guaranteed (1974) - Bluejeans & Moonbeams (1974) - Shiny Beast (Bat Chain Puller) (1978) - Doc at the Radar Station (1980) - Ice Cream for Crow (1982)
	Verzamel CD's: - The Legendary A&M Sessions - The Dust Blows Forward - Dust Sucker - Grow Fins - rarities (1965-1982) & - Pearls Before Swine (poetry reading+art) Live CD's: - I'm Going to Do What I Wanna Do - Don's Birthday Party - Amsterdam '80

riding some kind of unusual skull sleigh - 1986/7